## Chi phí biến đổi và chi phí cố định: Phân biệt giúp doanh nghiệp phát triển tốt hơn

Mỗi doanh nghiệp đều phải đối mặt với hai loại chi phí có đặc điểm khác nhau. Một số người thường nhầm lẫn về khoản chi phí nào nên cắt giảm, khoản nào cần chấp nhận. Hiểu lầm về vấn đề này thường dẫn đến quyết định đầu tư hoặc mở rộng kinh doanh sai lầm. Hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu sự khác biệt giữa **chi phí biến đổi** và **chi phí cố định** và cách sử dụng chúng trong lập kế hoạch kinh doanh.

## Chi phí cố định – Chi phí không thể tránh khỏi

Chi phí cố định là khoản chi mà công ty phải trả dù kinh doanh có bán hàng được hay không. Giống như tiền thuê văn phòng, dù tháng đó doanh thu nhiều hay ít, vẫn phải trả đủ.

Đặc điểm chính của chi phí cố định là **tính ổn định**. Vì tính ổn định này, doanh nghiệp có thể dễ dàng lập ngân sách và dự đoán khả năng sinh lợi ở mức độ nhất định.

### Ví dụ về các chi phí cố định phổ biến

Thuê mặt bằng – Dù hoạt động sản xuất có bao nhiêu thì vẫn phải trả hàng tháng

Lương nhân viên cố định – Là khoản chi hàng tháng không đổi dù sản xuất được bao nhiêu đơn vị hàng hóa

Chi phí bảo hiểm doanh nghiệp – Trả hàng năm hoặc theo hợp đồng để phòng tránh rủi ro

Chi phí khấu hao thiết bị – Chi phí tính dựa trên khoản đầu tư vào máy móc hoặc công trình xây dựng

Lãi vay – Nếu công ty vay tiền, phải trả lãi đều đặn bất kể khi nào

## Chi phí biến đổi – Chi phí tăng theo sản lượng sản xuất

Khác với chi phí cố định, **chi phí biến đổi** là khoản chi theo hướng của hoạt động sản xuất và bán hàng. Sản xuất nhiều hơn, chi phí nhiều hơn; sản xuất ít hơn, chi phí ít hơn.

Đặc điểm của chi phí biến đổi là **tính linh hoạt** – công ty có thể giảm chi phí bằng cách giảm mức độ sản xuất, giúp quản lý chi phí linh hoạt hơn.

### Ví dụ về chi phí biến đổi trong vận hành

Nguyên vật liệu và linh kiện – Số lượng đặt hàng càng nhiều, cần mua nguyên vật liệu nhiều hơn

Tiền lương trực tiếp – Người làm theo quy trình sản xuất, khi có hàng thì cần tuyển dụng nhiều hơn

Chi phí đóng gói – Có hàng để đóng gói, cần dùng nhiều vật liệu hơn

Chi phí vận chuyển và giao hàng – Khi số lượng hàng tăng, chi phí vận chuyển cũng tăng theo

Chi phí năng lượng và tiện ích – Trong quá trình sản xuất, sử dụng điện và nước nhiều hơn khi sản xuất nhiều hơn

Hoa hồng bán hàng – Một số doanh nghiệp trả theo doanh số, do đó khi bán hàng tốt, chi phí cũng tăng

## Khác biệt trong thực tế – Tại sao cần phân biệt

Việc phân biệt chi phí biến đổi và chi phí cố định không chỉ là lý thuyết trong sách vở mà còn ảnh hưởng đến quyết định thực tế.

**Về giá bán** – Doanh nghiệp cần biết chi phí biến đổi trên mỗi đơn vị để xác định giá bán phù hợp. Giá phải đủ cao để bù đắp cả hai loại chi phí và còn lại lợi nhuận.

**Về lập kế hoạch sản xuất** – Khi hiểu rõ hai loại chi phí này, nhà quản lý có thể quyết định sản xuất bao nhiêu đơn vị để đạt điểm hòa vốn và cần bán bao nhiêu để có lợi nhuận.

**Về đầu tư** – Nếu chi phí cố định cao (ví dụ, đầu tư mua thiết bị đắt tiền), nhưng chi phí biến đổi thấp, điều này có thể có nghĩa là sau khi đầu tư xong, doanh nghiệp sẽ nhanh chóng có lợi nhuận.

**Về kiểm soát rủi ro** – Chi phí cố định quá cao có thể gây rủi ro phá sản nếu khách hàng mất hoặc thị trường suy giảm, vì vẫn phải trả các khoản chi đó.

## Phân tích tổng chi phí – Công cụ quan trọng của nhà quản lý

Khi cộng chi phí biến đổi vào chi phí cố định, ta có tổng chi phí hoạt động của doanh nghiệp. Công thức đơn giản là:

**Tổng chi phí = Chi phí cố định + (Chi phí biến đổi trên mỗi đơn vị × Số lượng sản phẩm sản xuất)**

Ý nghĩa của phân tích này là giúp doanh nghiệp hình dung rõ ràng lợi nhuận ở các mức sản lượng khác nhau. Ví dụ, một công ty may mặc có chi phí cố định hàng tháng là 100.000 đồng và chi phí biến đổi trên mỗi chiếc áo là 50 đồng. Nếu bán mỗi chiếc áo 150 đồng, cần bán ít nhất 1.500 chiếc mỗi tháng để hòa vốn. Sau đó, bán nhiều hơn sẽ sinh lợi nhiều hơn.

## Cải tiến hiệu quả – Giảm chi phí, tăng lợi nhuận

Để cạnh tranh trong thị trường khốc liệt, doanh nghiệp cần kiểm soát chi phí một cách thông minh.

**Về chi phí cố định** – Không dễ giảm trong thực tế, nhưng có thể điều chỉnh bằng cách đàm phán giá trị, như thương lượng lại tiền thuê hoặc điều chỉnh hợp tác vay để giảm lãi suất.

**Về chi phí biến đổi** – Đây là nơi doanh nghiệp có thể linh hoạt, bằng cách đàm phán giá mua nguyên vật liệu, nâng cao hiệu quả sản xuất, chọn phương thức vận chuyển tiết kiệm hoặc giảm tỷ lệ hàng tồn kho trong quá trình sản xuất, hoặc tăng biên lợi nhuận.

Ngoài ra, một số doanh nghiệp chọn mô hình có chi phí biến đổi cao nhưng chi phí cố định thấp (ví dụ, đại lý phân phối) hoặc mô hình đầu tư chi phí cố định cao nhưng chi phí biến đổi thấp (ví dụ, nhà máy tự động), tùy thuộc vào điều kiện thị trường và khả năng vốn của từng công ty.

## Tóm lại – Lựa chọn thông minh

Chi phí cố định và chi phí biến đổi là hai mặt của cùng một đồng xu. Nhà quản lý giỏi cần hiểu rõ sự khác biệt này để sử dụng thông tin trong quyết định, từ định giá, quyết định đầu tư lớn, đến cải thiện hiệu quả nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh. Doanh nghiệp quản lý tốt chi phí sẽ có khả năng tạo ra lợi nhuận bền vững và phát triển lâu dài.