Hiểu về lạm phát: Từ lý thuyết đến đầu tư thông minh

Khi nói đến lạm phát, phần lớn các nhà đầu tư đều cảm thấy lo lắng vì nó thay đổi khả năng của đồng tiền mà chúng ta đang nắm giữ. Bài viết này sẽ khám phá cấu trúc của tình hình kinh tế này một cách sâu sắc, cũng như các cách mà nhà đầu tư có thể thích nghi để tránh tác động tiêu cực và biến nó thành cơ hội thu lợi nhuận thay vì thiệt hại.

Lạm phát (Inflation) là gì và xảy ra tại sao

Lạm phát không phải là điều bí ẩn. Nó là hiện tượng tự nhiên của kinh tế xảy ra khi giá cả hàng hóa và dịch vụ liên tục tăng. Nếu nhìn từ góc độ của tiền tệ, lạm phát là giá trị của tiền giảm xuống, khiến chúng ta phải trả nhiều hơn để mua cùng một thứ.

Ví dụ: Giả sử ông A có 50 baht, mười năm trước có thể mua nhiều cơm, nhưng ngày nay cùng số tiền đó chỉ mua được một phần. Và trong mười năm tới, 50 baht có thể không mua nổi cả một phần nữa. Đó chính là sức mạnh của lạm phát.

Lạm phát xảy ra do những nguyên nhân nào

Hiện nay, lạm phát toàn cầu xuất phát từ nhiều yếu tố liên kết với nhau:

1. Nhu cầu mua tăng nhanh (Demand Pull Inflation) Sau khi nền kinh tế thế giới phục hồi, người tiêu dùng đã tích trữ tiền tiết kiệm trong thời gian dài. Khi các quốc gia mở cửa hoạt động trở lại, nhu cầu mua hàng tăng vọt ngay lập tức (Revenge Spending). Nhưng vấn đề là sản phẩm vẫn chưa đủ cung, dẫn đến nhà bán hàng tăng giá.

2. Chi phí sản xuất tăng cao (Cost Push Inflation) Giá nguyên liệu trên thị trường thế giới tăng mạnh, như khí tự nhiên, dầu thô, than đá, sắt thép và đồng. Quá trình sản xuất bị gián đoạn trong thời kỳ COVID-19 khiến các doanh nghiệp phải tăng chi phí, và họ chuyển chi phí đó sang người tiêu dùng.

3. Vấn đề thiếu cung (Supply Chain Disruption) Thiếu container và chip bán dẫn khiến chi phí vận chuyển và sản xuất tăng cao. Các vấn đề này kéo dài đến hiện tại.

4. In tiền tăng lượng tiền trong hệ thống (Printing Money Inflation) Khi chính phủ in thêm tiền để đối phó khủng hoảng, lượng tiền tăng lên nhưng hàng hóa không đổi, dẫn đến lạm phát.

Lạm phát di chuyển như thế nào: Thông tin từ Thái Lan

Thái Lan cũng đã trải qua nhiều biến động về lạm phát. Năm 2517 (1974), lạm phát vượt 24.3% do chiến tranh Trung Đông. Năm 2523 (1980), lạm phát cao trở lại do chiến tranh Iran-Iraq. Sau khủng hoảng kinh tế năm 2540 (1997), đồng baht mất giá, khiến lạm phát lên tới 7.89%.

Dữ liệu mới nhất từ tháng 1 năm 2567 (2024): Chỉ số giá tiêu dùng (Consumer Price Index: CPI) ở mức 110.3, tăng 0.3% so với cùng kỳ năm trước (Base năm 2562 = 100). Tỷ lệ lạm phát chung giảm còn 1.11% mỗi năm, mức thấp nhất trong 35 tháng.

Sự giảm này đến từ việc giá năng lượng và thực phẩm tươi sống (Rau củ và thịt) tăng lượng cung ra thị trường.

Lạm phát vs. giảm phát: Kẻ thù đối lập

Nhiều người nhầm lẫn về giảm phát là gì. Thực ra, giảm phát (Deflation) là đối nghịch của lạm phát.

Cả hai tình trạng, nếu kéo dài và nghiêm trọng, đều gây thiệt hại cho kinh tế và xã hội.

Ai hưởng lợi và ai chịu thiệt từ lạm phát

Nhóm hưởng lợi 📈

• Doanh nghiệp và thương nhân: Có thể điều chỉnh giá cao hơn, tăng lợi nhuận
• Cổ đông: Công ty có lợi nhuận tốt có thể nâng giá cổ phiếu
• Ngân hàng: Lãi suất cho vay tăng
• Nợ vay: Phải trả nợ bằng tiền có giá trị thấp hơn

Nhóm thiệt hại 📉

• Nhân viên lương cố định: Tiền lương tăng chậm hơn tỷ lệ lạm phát
• Người gửi tiền: Giá trị lãi suất thấp hơn tỷ lệ lạm phát
• Chủ nợ: Nhận thanh toán bằng tiền có giá trị thấp hơn
• Người tiêu dùng: Chi phí sinh hoạt tăng, sức mua giảm

Tác động của lạm phát đến xã hội và kinh tế

Tác động đến cộng đồng

Chi phí sinh hoạt tăng từ năm 2564 đến 2567, thể hiện qua biến động giá thực phẩm và nhiên liệu:

Người tiêu dùng phải trả nhiều hơn cho các mặt hàng thiết yếu, làm giảm sức mua.

Tác động đến doanh nghiệp

Khi lạm phát làm chi phí tăng cao, nhưng người tiêu dùng mua hàng giảm, nhiều doanh nghiệp phải ngừng đầu tư, cắt giảm nhân sự hoặc trong trường hợp nặng nhất là đóng cửa.

Tác động đến quốc gia

Nếu lạm phát tiếp tục cao, việc giá tăng quá nhanh, như hiện tượng Stagflation (lạm phát cao và tăng trưởng kinh tế chậm), sẽ là mối đe dọa. Ví dụ, ngân hàng trung ương tăng lãi suất → chi phí vay tăng → người tiêu dùng mua ít hơn → doanh nghiệp bán hàng giảm → sa thải nhân viên → tỷ lệ thất nghiệp tăng → GDP tăng trưởng chậm.

Các phương pháp chính để theo dõi và đo lường tỷ lệ lạm phát

Chỉ số giá tiêu dùng (Consumer Price Index: CPI)

Hàng tháng, Bộ Thương mại Thái Lan thu thập dữ liệu giá của 430 mặt hàng hàng hóa và dịch vụ để tính CPI. Sự tăng CPI so với năm trước chính là (tỷ lệ lạm phát chung).

Dữ liệu mới nhất (tháng 1 năm 2567):

• CPI ở mức 110.3 (cơ sở năm 2562 = 100)
• Tỷ lệ lạm phát (YoY) = 1.11%
• Thay đổi (MoM) = +0.02%

Các dạng của lạm phát

Ngoài lạm phát bình thường, còn có các dạng khác nghiêm trọng hơn:

Siêu lạm phát (Hyper Inflation)

• Tăng lạm phát nhanh và dữ dội
• Giá hàng hóa tăng vọt, người tiêu dùng không mua nổi
• Sản lượng giảm, thất nghiệp tăng

Stagflation (Lạm phát kèm suy thoái)

• Kinh tế tăng trưởng chậm nhưng giá cả vẫn tăng (Tình huống tồi tệ nhất)
• Sản lượng tăng trưởng chậm, chi phí sinh hoạt cao

Dự báo kinh tế thế giới theo IMF năm 2567

Theo dữ liệu của IMF cuối tháng 1 năm 2567:

• Tăng trưởng GDP toàn cầu: khoảng 3.1% trong năm 2567 và 3.2% trong năm 2568
• Nhẹ nhàng hơn dự kiến do Mỹ duy trì chính sách thắt chặt
• Giảm lạm phát: giúp giảm lo ngại về suy thoái, nhưng vẫn còn rủi ro từ căng thẳng địa chính trị và vấn đề cung ứng
• Chính sách tiền tệ thắt chặt: Ngân hàng trung ương vẫn giữ lãi suất cao để kiểm soát lạm phát

Nghiên cứu điển hình: Công ty PTT kiếm lợi từ lạm phát

Ví dụ về tạo lợi nhuận từ lạm phát, trong nửa đầu năm 2565, PTT Public Company Limited và các nhóm công ty có doanh thu 1,685,419 triệu baht và lợi nhuận ròng 64,419 triệu baht, tăng 12.7% so với cùng kỳ.

Nguyên nhân: Giá dầu thô tăng cao do chiến tranh Nga-Ukraine, các công ty dầu khí hưởng lợi từ lạm phát.

Những điều cần làm khi lạm phát sắp đến

1. Lập kế hoạch đầu tư cẩn thận

Khi lãi suất gửi tiết kiệm thấp, nên đầu tư vào các tài sản sinh lợi cao hơn như cổ phiếu, quỹ đầu tư hoặc bất động sản.

2. Tránh nợ xấu

Hạn chế vay nợ không tạo ra thu nhập, lên kế hoạch chi tiêu hợp lý.

3. Đầu tư vào tài sản ổn định

Vàng, bất động sản có khả năng tăng giá theo lạm phát.

4. Theo dõi tin tức

Lạm phát thay đổi theo tình hình địa chính trị và chính sách, cần cập nhật thường xuyên.

Các lựa chọn đầu tư trong tình hình lạm phát

Tài khoản tiết kiệm lãi cao

• Chọn kỳ hạn cố định tại ngân hàng (12 hoặc 36 tháng)
• Lãi suất cao hơn gửi tiết kiệm thông thường, nhưng vẫn thường thấp hơn tỷ lệ lạm phát

Cổ phiếu và quỹ bất động sản

• Thu nhập từ cho thuê theo lạm phát
• Cổ tức và tăng giá trị tài sản
• Có rủi ro, cần nghiên cứu kỹ

Trái phiếu lãi suất thả nổi và liên kết lạm phát

• Chọn trái phiếu điều chỉnh lãi suất theo lạm phát
• Thay đổi theo tình hình kinh tế
• Cần kiểm tra độ tin cậy của nhà phát hành

Vàng

• Giá biến động theo lạm phát
• Có giá trị nội tại
• Có thể đầu cơ dài hạn hoặc CFD (lên xuống đều có thể kiếm lời)

Các nhóm cổ phiếu hưởng lợi từ lạm phát

Khi lạm phát giảm: Dấu hiệu tích cực

Theo dữ liệu mới nhất, kinh tế Thái Lan đã chứng kiến lạm phát giảm còn 1.11% mỗi năm (tháng 1 năm 2567), mức thấp nhất trong 35 tháng.

Nguyên nhân giảm:

• Chính sách giảm giá năng lượng của chính phủ
• Năng suất nông nghiệp tăng làm giá rau củ và thịt giảm
• Cơ sở giá năm trước cao làm tỷ lệ giảm xuống (effect base effect)

Dù lạm phát giảm, việc theo dõi các tin tức kinh tế vẫn rất quan trọng để chuẩn bị ứng phó với các biến động của thị trường.

Tóm lại: Bình tĩnh với lạm phát

Lạm phát là một phần của chu kỳ kinh tế tự nhiên. Mức lạm phát vừa phải sẽ thúc đẩy tăng trưởng và tạo việc làm, nhưng nếu vượt quá mức, sẽ dẫn đến siêu lạm phát, làm suy thoái kinh tế.

Sự khác biệt chính giữa lạm phát và giảm phát là: lạm phát có thể tăng trưởng một chút, còn giảm phát khiến nền kinh tế rơi vào suy thoái, không ai mong muốn điều đó.

Chiến lược của nhà đầu tư là:

• Theo dõi sát tỷ lệ lạm phát
• Đầu tư vào các nhóm hưởng lợi
• Tránh giữ tiền mặt quá nhiều
• Đầu tư vào các tài sản ổn định

Lạm phát là gì? Hiểu rõ về nó là một phần của việc trở thành nhà đầu tư thông minh. Biết lạm phát là gì và cách ứng phó sẽ phân biệt giữa người xây dựng sự giàu có và người mất tiền trong đầu tư.