Giá trị khấu hao (Depreciation) và chi phí khấu hao: Những điều nhà đầu tư cần biết

Tại sao cần hiểu EBIT và EBITDA trước

Nếu bạn so sánh kết quả hoạt động của hai công ty, một trong số đó có nhiều máy móc thiết bị, còn công ty kia gần như không có tài sản cố định, kết quả có thể chênh lệch rất nhiều vì EBIT (Lợi nhuận trước lãi vay và thuế) sẽ trừ đi các khoản khấu hao và phân bổ.

Trong khi EBITDA lại cộng các khoản này trở lại vào lợi nhuận, giúp có hình ảnh rõ ràng hơn về khả năng tạo ra doanh thu thực sự của công ty. Đó là lý do tại sao các nhà đầu tư cần hiểu sự khác biệt giữa hai chỉ số này.

Khấu hao là gì thực sự

Khấu hao (Depreciation) không phức tạp như bạn nghĩ. Nó là việc ghi nhận giá trị của tài sản của công ty dần dần theo thời gian, phản ánh thực tế rằng các tài sản như ô tô, tòa nhà, máy móc của công ty (dần mất giá).

Giả sử công ty mua xe với giá 100.000 đồng, dự kiến sử dụng trong 5 năm, mỗi năm phải trừ khấu hao 20.000 đồng trong báo cáo tài chính. Phương pháp này giúp phản ánh giá trị thực của tài sản chính xác hơn trong sổ sách kế toán.

Tài sản nào có thể tính khấu hao

Theo nguyên tắc kế toán, tài sản có thể tính khấu hao phải đáp ứng các điều kiện sau:

• Thuộc sở hữu của công ty
• Có thể sử dụng để tạo ra doanh thu
• Có thời gian sử dụng rõ ràng
• Dự kiến sử dụng lâu hơn 1 năm

Các tài sản phổ biến được khấu hao gồm xe cộ, tòa nhà văn phòng, nội thất, máy tính, máy móc, và cả những thứ không thể sờ thấy như bản quyền, sáng chế, phần mềm.

Các tài sản không thể tính khấu hao gồm như đất đai (không mất giá), tài sản tích trữ, cổ phiếu và trái phiếu, tài sản cá nhân hoặc những thứ không dùng quá 1 năm.

4 phương pháp tính khấu hao chính

1. Phương pháp đường thẳng (Straight-line)

Đơn giản và ổn định nhất, trừ đều khấu hao bằng nhau mỗi năm. Phương pháp này phù hợp cho doanh nghiệp nhỏ, nhưng nhược điểm là không tính đến mất giá nhanh trong những năm đầu hoặc chi phí bảo trì tăng theo tuổi của tài sản.

2. Phương pháp giảm dần hai lần (Double-declining balance)

Phương pháp này trừ khấu hao nhiều trong năm đầu, sau đó giảm dần. Thích hợp cho các doanh nghiệp muốn thu hồi giá trị tài sản nhanh hoặc giảm thuế cao, đặc biệt trong giai đoạn đầu. Nhược điểm là tính toán phức tạp hơn.

3. Phương pháp giảm dần cân đối (Declining balance)

Là phương pháp tăng tốc, xác định tỷ lệ cố định (ví dụ gấp đôi tỷ lệ đường thẳng), rồi áp dụng vào giá trị còn lại mỗi năm. Kết quả là khấu hao cao ban đầu rồi giảm dần.

4. Phương pháp đơn vị sản xuất (Units of production)

Trừ khấu hao dựa trên mức độ sử dụng, như số giờ làm việc hoặc số đơn vị sản xuất. Phương pháp này linh hoạt nhất nhưng đòi hỏi theo dõi chặt chẽ việc sử dụng, không phù hợp với tài sản khó đo lường mức độ sử dụng.

Khấu hao vô hình (Amortization) khác gì

Khấu hao vô hình dùng trong báo cáo tài chính tương tự khấu hao tài sản hữu hình, nhưng xử lý các tài sản không thể sờ thấy (như bản quyền, sáng chế, thương hiệu) hoặc các khoản trả góp nợ.

Ví dụ, bạn mua bản quyền cho máy móc giá 10.000 đồng, dự kiến dùng trong 10 năm, mỗi năm trừ 1.000 đồng khấu hao.

Trong trường hợp khác, bạn vay 10.000 đồng, trả gốc 2.000 đồng mỗi năm, thì khoản khấu hao khoản vay trong năm đầu là 2.000 đồng.

Điểm quan trọng: Khấu hao gần như luôn sử dụng phương pháp đường thẳng vì tài sản không thể sờ thấy thường mất giá đều đặn hơn.

3 điểm khác biệt quan trọng

Loại tài sản: Khấu hao áp dụng cho tài sản hữu hình (Tòa nhà, máy móc), còn khấu hao vô hình áp dụng cho tài sản không hữu hình (Bản quyền, sáng chế).

Phương pháp tính: Khấu hao có nhiều phương pháp (Đường thẳng, giảm dần, đơn vị sản xuất), nhưng khấu hao vô hình gần như chỉ dùng phương pháp đường thẳng.

Giá trị còn lại: Khấu hao tính đến giá trị còn lại của tài sản (Giá trị dự kiến bán khi hết thời gian sử dụng), trong khi khấu hao vô hình thường tính về 0 khi hết thời hạn.

Tại sao điều này quan trọng đối với nhà đầu tư

Khi phân tích công ty, hiểu về khấu hao và khấu hao vô hình giúp bạn hình dung lợi nhuận thực sự. Một số công ty chọn phương pháp làm lợi nhuận cao hơn, trong khi các công ty khác dùng để giảm thuế.

So sánh EBIT và EBITDA giúp bạn không bị lạc vào các tài sản, thấy rõ khả năng tạo dòng tiền của doanh nghiệp. Hiểu biết này rất có giá trị trong quyết định đầu tư và phân tích minh bạch của báo cáo tài chính.