Nhìn nhận lại chính sách về stablecoin: Lựa chọn chiến lược của Trung Quốc trong bối cảnh biến động toàn cầu

Những tháng gần đây, khi các quốc gia lớn đẩy nhanh xây dựng framework pháp lý cho tiền mã hóa và stablecoin, Trung Quốc lại đi ngược chiều - kiên định theo đuổi con đường phát triển đồng nhân dân tệ số, đồng thời mạnh mẽ hạn chế các hoạt động đó. Sau cuộc họp ngày 28/11 giữa Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc và 13 bộ ngành liên quan, thái độ này càng trở nên rõ ràng: stablecoin được xem là một dạng tiền ảo, và tất cả các hoạt động phát hành, giao dịch liên quan đều bị cấm. Đây không phải là quyết định ngẫu nhiên, mà là kết quả của phân tích tỉnh táo về các yếu tố chiến lược dài hạn.

Thị trường stablecoin phi đô la: Tại sao không còn cơ hội?

Trên thực tế, stablecoin đô la Mỹ (như USDT ra đời từ 2014) đã chiếm lĩnh hơn 99% thị trường giao dịch tài sản mã hóa toàn cầu. Con số này không phải nhờ vào công nghệ vượt trội, mà do sức mạnh của chính đô la Mỹ - đồng tiền dự trữ quốc tế với hệ thống thanh toán hoàn thiện nhất.

Bài học đó cho thấy: bất kỳ stablecoin nào neo theo đơn vị tiền tệ khác cũng sẽ rất khó cạnh tranh ở cấp độ quốc tế. Nếu một quốc gia phát hành stablecoin theo mô hình của Mỹ mà không có hệ sinh thái ứng dụng mạnh và lợi thế hấp dẫn nhà giao dịch, thì đó sẽ là nỗ lực vô ích. Thêm vào đó, khi các quốc gia sắt son kiểm soát, việc duy trì một stablecoin phi đô la sẽ càng trở nên bất khả thi.

Đối với Trung Quốc, thay vì chạy theo một con đường đã bế tắc, tốt hơn là tập trung vào sự phát triển của đồng nhân dân tệ số - một giải pháp có kiểm soát hoàn toàn, không phụ thuộc vào hệ thống thanh toán quốc tế.

Các thách thức ẩn giấu trong framework pháp lý của Mỹ

Khi Mỹ thông qua luật về stablecoin (có hiệu lực từ 18/7), các yêu cầu giám sát được đặt ra rất cao: dự trữ phải đủ 100% và được kiểm toán hàng tháng, tài khoản khách hàng phải lưu giữ tại ngân hàng Mỹ, các tổ chức phát hành phải tuân thủ KYC, AML, FTC…

Tuy nhiên, framework này vẫn tồn tại những lỗ hổng:

Rủi ro về giá trị dự trữ: Tài sản dự trữ chủ yếu là trái phiếu chính phủ, có biến động giá. Một khi giá trái phiếu giảm, vấn đề thiếu hụt dự trữ có thể xảy ra.

Sự không đồng nhất giữa các stablecoin: Nếu các tổ chức phát hành khác nhau có cơ cấu dự trữ không giống nhau, các stablecoin sẽ có giá trị khác nhau, tạo ra cơ hội chênh lệch giá - điều này gây khó khăn cho giám sát.

Vấn đề DeFi: Nếu cho phép cho vay stablecoin trên nền tảng phi tập trung, sẽ xuất hiện stablecoin phái sinh và phát hành vượt mức.

Khi lập pháp hóa stablecoin sẽ làm sao?

Một hệ quả không dự tính của việc pháp lý hóa stablecoin là: khi stablecoin được đưa vào khuôn khổ giám sát chặt chẽ, chắc chắn sẽ kéo theo sự tham gia của các tổ chức tài chính truyền thống - ngân hàng, sàn giao dịch chứng khoán, quỹ tiền tệ…

Những tổ chức này có thể trực tiếp đưa tiền gửi lên blockchain (token hóa tiền gửi) và những sản phẩm tài chính khác dưới dạng RWA (Real World Assets). Khi đó, stablecoin - một công cụ sinh ra từ nhu cầu phi tập trung - lại bị thay thế bởi những công cụ do các ngân hàng kiểm soát.

Đây là một sự đảo ngược mà ít người nhận ra: pháp lý hóa stablecoin có thể chính là bước đi ngoài dự tính sẽ triệt tiêu stablecoin.

Xu hướng này đã bắt đầu xuất hiện ở Mỹ và khó có thể ngăn chặn. Điều này cho thấy, các quốc gia khác bắt chước Mỹ phát triển stablecoin thực tế không phải là lựa chọn thông minh.

Tại sao Trung Quốc không thể đi theo con đường của Mỹ?

Trung Quốc đã có lợi thế dẫn đầu trong thanh toán di động và phát triển đồng nhân dân tệ số. Phát triển stablecoin theo mô hình Mỹ không mang lại giá trị gì thêm, ngược lại có thể tạo ra những rủi ro mới.

Bitcoin, tiền mã hóa và stablecoin có khả năng giao dịch toàn cầu 24/7 qua blockchain không biên giới. Tuy hiệu quả cao, nhưng tính ẩn danh mạnh và tốc độ lưu chuyển nhanh chóng khiến chúng khó đáp ứng các yêu cầu giám sát như KYC, AML, FTC. Rủi ro rửa tiền, lừa đảo huy động vốn, chuyển tiền xuyên biên giới trái phép là những mối đe dọa thực tế.

Thêm vào đó, Mỹ hiện có quyền kiểm soát hoặc ảnh hưởng lớn đối với các hệ thống blockchain chính, các sàn giao dịch lớn, và khả năng truy vết, đóng băng, tịch thu tài khoản. Nếu Trung Quốc phát triển stablecoin nhân dân tệ theo cách tương tự, không những khó cạnh tranh với stablecoin đô la Mỹ, mà còn có nguy cơ stablecoin nhân dân tệ trở thành phụ thuộc vào hệ thống của Mỹ.

Hậu quả của điều này là: quản lý thuế quốc gia bị ảnh hưởng, quản lý ngoại hối bị theo dõi, lưu chuyển vốn xuyên biên giới bị kiểm soát. Điều này đe dọa trực tiếp đến chủ quyền đồng nhân dân tệ và ổn định của hệ thống tài chính.

Giải pháp của Trung Quốc: Đường riêng cho đồng nhân dân tệ số

Trước tình hình quốc tế ngày càng phức tạp, Trung Quốc không thể chỉ đơn giản theo đuổi hiệu quả hay giảm chi phí. An ninh quốc gia phải được đặt lên hàng đầu.

Trong khi kiên quyết hạn chế hoạt động stablecoin và đầu cơ tiền ảo, Trung Quốc cần tập trung vào việc hoàn thiện chính sách giám sát, nâng cao năng lực truy vết, tăng cường chia sẻ thông tin giữa các bộ ngành, trấn áp nghiêm khắc các hoạt động vi phạm liên quan đến tiền mã hóa.

Song song đó, cần thực sự đẩy nhanh đổi mới phát triển đồng nhân dân tệ số, mở rộng ứng dụng trong và ngoài nước, tạo lợi thế dẫn đầu quốc tế cho đồng nhân dân tệ số. Đây là con đường riêng của Trung Quốc - không phụ thuộc vào hệ thống thanh toán quốc tế, không bị kiểm soát bởi lực lượng bên ngoài.

Lựa chọn này phản ánh một nhận thức rõ ràng: trong thế giới tài chính toàn cầu ngày càng căng thẳng, chiến lược dài hạn phải được đặt trên những lợi ích tức thời. Việc từ chối con đường stablecoin không phải là sự bảo thủ, mà là sự lựa chọn chiến lược có tính toán.

Tác giả: Wang Yongli, nguyên Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng Trung Quốc